gun&rose
18-12-2009, 12:55 PM
Người đưa phong b́ bao giờ cũng thắng. Người nhận cũng…thắng. Đương nhiên phải có kẻ thua, nhưng họ là ai ?
Chiếc phong b́ được Edwin Hill và Warren De La Rue (người Anh) thiết kế năm 1845 và sản xuất công nghiệp.
Hai người không thể nghĩ rằng, tấm giấy gấp tư mỏng manh kia, lẽ ra với sứ mệnh mang những lời lẽ yêu thương của đôi lứa hay bao nỗi buồn vui của nhân loại đến với nhau khi lúc chia xa, th́ ở Việt Nam ta (và không ít quốc gia khác), chiếc phong b́ thời nay đă bị biến tướng và c̣n mang một hổ danh khác.
Thời xưa, một nhà Toán học ngành xác suất nghĩ ra một tṛ chơi “Hai chiếc phong b́” cho đám nhà giàu rỗi việc. Hai người chơi bí mật tự cho tiền vào phong b́ của ḿnh.
Khi so “nội dung”, nếu số tiền bằng nhau coi như ḥa. Ai có số tiền ít hơn sẽ thắng (nghèo hơn mà – v́ đám quí tộc không ai thích mang tiếng ít tiền) và chiếm số tiền trong chiếc phong b́ kia.
Nghịch lư tṛ chơi nằm ở chỗ, người chơi bỏ ra một số tiền A, nếu thắng sẽ chiếm được số tiền của đối phương lớn hơn A. Như vậy, tṛ chơi này có vẻ lợi cho ḿnh. Đương nhiên đối phương kia cũng nghĩ thế.
Đây là tṛ chơi đối xứng khá công bằng. Câu hỏi của nhà Toán học là, lỗi “tư duy lợi lộc” của hai người chơi là ǵ?
Xin nhường cho các nhà toán học thông thái đưa ra lời giải. Bài viết chỉ bàn về khía cạnh “lợi lộc” thú vị khác của bài toán vui này.
Đem áp dụng tṛ chơi ấy cho “văn hóa phong b́” của Việt Nam thời hiện đại - nhiều người c̣n gọi là “tệ nạn phong b́” để so sánh với tệ nạn xă hội như măi dâm, ma túy, nghiện hút, chích choác – người đưa phong b́ bao giờ cũng thắng. Người nhận cũng…thắng. Đương nhiên phải có kẻ thua, nhưng họ là ai.
Người thắng
“Phong b́” có thể là tờ 5000 VNĐ hay 10000 VNĐ, dính mồ hôi nước mắt của người nghèo. Kẻ sang trọng dùng tiền polymer mới cứng và một phong bao nhỏ chứa được nhiều tờ “cụ” 500.000 VNĐ. Thuyết phục hơn là xấp 100 USD, hoặc vàng, kim cương, nhỏ nhưng giá trị lớn. Đa dạng lắm.
Người đưa phong b́ là sinh viên (ít tiền) và người nhận là giáo sư (nhiều tiền, nhiều quyền) th́ sinh viên thắng giáo sư ở cả hai khía cạnh: thời gian và danh vọng. Mất chút tiền nhỏ mà mua được cả danh tiếng một giáo sư và “đốt cháy giai đoạn” trong thi cử. Không cần học vẫn đỗ. Chức giáo sư cũng mua bằng tiền, đôi khi rẻ mạt.
Người đấu là một cụ già ở quê nghèo đói, đang bị bệnh hiểm nghèo, cần chữa chạy, với một bác sỹ tài năng (giầu có) ở thành phố lớn, th́ phần thắng thuộc về “người ở quê ra”. Lư do ư, cụ già với phong b́ vài trăm ngh́n rách nát, đă mua được cả một bác sỹ đầu ngành, tây học... Dân quê ít học sẽ hiểu ra, ở cái thành phố văn minh này, cái ǵ cũng mua được, kể cả danh bác sỹ hay y tá “lương y như từ mẫu”.
Nếu chạy chức quyền đă có chiêu “Lă Bất Vi buôn vua” là lăi nhất. Phong bao hôm nay 50.000 USD, nhưng “sau 4-5 năm”, người khác sẽ mang đến gấp 10 lần, đôi khi may mắn là hàng trăm, hàng ngh́n lần...
Kể ra th́ c̣n bao nhiêu người “thắng” nữa chỉ v́ lư do phong b́ đă giúp “đốt cháy giai đoạn”, đi tới “đỉnh Olympia” nhanh nhất.
Và kẻ thua
Tuy nhiên, nhà toán học kia không tính được hiệu ứng “thua” trong xă hội của tṛ chơi “phong b́ này”. Người “thua không nh́n thấy được” trong cuộc chơi chính là sự băng hoại về đạo đức, tham nhũng, niềm tin bị giảm sút nghiêm trọng trong xă hội.
Khi một vị quan chức không giải thích nổi thế nào là “hoa hồng” hay “tham nhũng” th́ đừng nói đến xă hội trong sạch. Hay vị khác khăng khăng là “mua chức bán quyền có ai báo đâu mà biết”. Sự tồn vong của chế độ bị ảnh hưởng từ nạn tham nhũng hối lộ, từ chính cái gọi là “văn hóa phong b́” mà ra.
Chiếc phong b́ được Edwin Hill và Warren De La Rue (người Anh) thiết kế năm 1845 và sản xuất công nghiệp. Hai người không thể nghĩ rằng, tấm giấy gấp tư mỏng manh kia, lẽ ra với sứ mệnh mang những lời lẽ yêu thương của đôi lứa hay bao nỗi buồn vui của nhân loại đến với nhau khi lúc chia xa, th́ ở Việt Nam ta (và không ít quốc gia khác), chiếc phong b́ thời nay đă bị biến tướng và c̣n mang một hổ danh khác.
Tṛ chơi “phong b́” không phải do dân nghèo thấp cổ bé họng nghĩ ra. Tṛ chơi ấy được những kẻ có quyền hành “gợi ư” như bọn nhà giầu quí tộc xưa, lại được những kẽ hở của pháp luật, sự quan liêu và bao bất cập khác trong xă hội “tiếp sức”.
Một vài bài báo lên tiếng, bức xúc của dân hay lời hứa cũng chưa đủ. Ở đây cần "bàn tay sắt" của những nhà lănh đạo, có tâm và có tầm trong một xă hội thượng tôn pháp luật.
Khi đó, chẳng cần nhà toán học nào mất công t́m ra lỗi “tư duy lợi lộc” trong xác suất cho tṛ chơi phong b́ mà kẻ ít tiền luôn luôn thắng.
ST
Chiếc phong b́ được Edwin Hill và Warren De La Rue (người Anh) thiết kế năm 1845 và sản xuất công nghiệp.
Hai người không thể nghĩ rằng, tấm giấy gấp tư mỏng manh kia, lẽ ra với sứ mệnh mang những lời lẽ yêu thương của đôi lứa hay bao nỗi buồn vui của nhân loại đến với nhau khi lúc chia xa, th́ ở Việt Nam ta (và không ít quốc gia khác), chiếc phong b́ thời nay đă bị biến tướng và c̣n mang một hổ danh khác.
Thời xưa, một nhà Toán học ngành xác suất nghĩ ra một tṛ chơi “Hai chiếc phong b́” cho đám nhà giàu rỗi việc. Hai người chơi bí mật tự cho tiền vào phong b́ của ḿnh.
Khi so “nội dung”, nếu số tiền bằng nhau coi như ḥa. Ai có số tiền ít hơn sẽ thắng (nghèo hơn mà – v́ đám quí tộc không ai thích mang tiếng ít tiền) và chiếm số tiền trong chiếc phong b́ kia.
Nghịch lư tṛ chơi nằm ở chỗ, người chơi bỏ ra một số tiền A, nếu thắng sẽ chiếm được số tiền của đối phương lớn hơn A. Như vậy, tṛ chơi này có vẻ lợi cho ḿnh. Đương nhiên đối phương kia cũng nghĩ thế.
Đây là tṛ chơi đối xứng khá công bằng. Câu hỏi của nhà Toán học là, lỗi “tư duy lợi lộc” của hai người chơi là ǵ?
Xin nhường cho các nhà toán học thông thái đưa ra lời giải. Bài viết chỉ bàn về khía cạnh “lợi lộc” thú vị khác của bài toán vui này.
Đem áp dụng tṛ chơi ấy cho “văn hóa phong b́” của Việt Nam thời hiện đại - nhiều người c̣n gọi là “tệ nạn phong b́” để so sánh với tệ nạn xă hội như măi dâm, ma túy, nghiện hút, chích choác – người đưa phong b́ bao giờ cũng thắng. Người nhận cũng…thắng. Đương nhiên phải có kẻ thua, nhưng họ là ai.
Người thắng
“Phong b́” có thể là tờ 5000 VNĐ hay 10000 VNĐ, dính mồ hôi nước mắt của người nghèo. Kẻ sang trọng dùng tiền polymer mới cứng và một phong bao nhỏ chứa được nhiều tờ “cụ” 500.000 VNĐ. Thuyết phục hơn là xấp 100 USD, hoặc vàng, kim cương, nhỏ nhưng giá trị lớn. Đa dạng lắm.
Người đưa phong b́ là sinh viên (ít tiền) và người nhận là giáo sư (nhiều tiền, nhiều quyền) th́ sinh viên thắng giáo sư ở cả hai khía cạnh: thời gian và danh vọng. Mất chút tiền nhỏ mà mua được cả danh tiếng một giáo sư và “đốt cháy giai đoạn” trong thi cử. Không cần học vẫn đỗ. Chức giáo sư cũng mua bằng tiền, đôi khi rẻ mạt.
Người đấu là một cụ già ở quê nghèo đói, đang bị bệnh hiểm nghèo, cần chữa chạy, với một bác sỹ tài năng (giầu có) ở thành phố lớn, th́ phần thắng thuộc về “người ở quê ra”. Lư do ư, cụ già với phong b́ vài trăm ngh́n rách nát, đă mua được cả một bác sỹ đầu ngành, tây học... Dân quê ít học sẽ hiểu ra, ở cái thành phố văn minh này, cái ǵ cũng mua được, kể cả danh bác sỹ hay y tá “lương y như từ mẫu”.
Nếu chạy chức quyền đă có chiêu “Lă Bất Vi buôn vua” là lăi nhất. Phong bao hôm nay 50.000 USD, nhưng “sau 4-5 năm”, người khác sẽ mang đến gấp 10 lần, đôi khi may mắn là hàng trăm, hàng ngh́n lần...
Kể ra th́ c̣n bao nhiêu người “thắng” nữa chỉ v́ lư do phong b́ đă giúp “đốt cháy giai đoạn”, đi tới “đỉnh Olympia” nhanh nhất.
Và kẻ thua
Tuy nhiên, nhà toán học kia không tính được hiệu ứng “thua” trong xă hội của tṛ chơi “phong b́ này”. Người “thua không nh́n thấy được” trong cuộc chơi chính là sự băng hoại về đạo đức, tham nhũng, niềm tin bị giảm sút nghiêm trọng trong xă hội.
Khi một vị quan chức không giải thích nổi thế nào là “hoa hồng” hay “tham nhũng” th́ đừng nói đến xă hội trong sạch. Hay vị khác khăng khăng là “mua chức bán quyền có ai báo đâu mà biết”. Sự tồn vong của chế độ bị ảnh hưởng từ nạn tham nhũng hối lộ, từ chính cái gọi là “văn hóa phong b́” mà ra.
Chiếc phong b́ được Edwin Hill và Warren De La Rue (người Anh) thiết kế năm 1845 và sản xuất công nghiệp. Hai người không thể nghĩ rằng, tấm giấy gấp tư mỏng manh kia, lẽ ra với sứ mệnh mang những lời lẽ yêu thương của đôi lứa hay bao nỗi buồn vui của nhân loại đến với nhau khi lúc chia xa, th́ ở Việt Nam ta (và không ít quốc gia khác), chiếc phong b́ thời nay đă bị biến tướng và c̣n mang một hổ danh khác.
Tṛ chơi “phong b́” không phải do dân nghèo thấp cổ bé họng nghĩ ra. Tṛ chơi ấy được những kẻ có quyền hành “gợi ư” như bọn nhà giầu quí tộc xưa, lại được những kẽ hở của pháp luật, sự quan liêu và bao bất cập khác trong xă hội “tiếp sức”.
Một vài bài báo lên tiếng, bức xúc của dân hay lời hứa cũng chưa đủ. Ở đây cần "bàn tay sắt" của những nhà lănh đạo, có tâm và có tầm trong một xă hội thượng tôn pháp luật.
Khi đó, chẳng cần nhà toán học nào mất công t́m ra lỗi “tư duy lợi lộc” trong xác suất cho tṛ chơi phong b́ mà kẻ ít tiền luôn luôn thắng.
ST