vpbach2768
02-02-2009, 08:17 AM
Hăy tưởng tượng bạn đem về một trăm ngàn đồng đi mua một tảng đá đem về trang trí cho khu vườn của ḿnh. Sau một thời gian có kẻ đi ngang khu vườn của bạn, ngắm tảng đá và muốn mua lại với giá một triệu đồng.
Bạn hỏi lư do. Người nọ cho rằng đây là đá quư, đáng giá một triệu đồng. Bạn quyết không bán và đi hỏi một người khác. Người đó thừa nhận tảng đá trị giá một triệu đồng. Bạn quyết không bán và thầm nghĩ ḿnh đang sở hữu một thứ tài sản giá trị một triệu đồng, nghĩ rằng ḿnh có một triệu đồng.
Lại sau một thời gian, có người muốn mua tảng đá với giá 10 triệu đồng, người đó cho là trong đá có ngọc. Bạn thấy tài sản của ḿnh đă thêm 9 triệu đồng. Thực tế là nếu bạn chịu bán, quả thực bạn thu được một số tiền-thực là 10 triệu đồng. Nhưng bạn nghĩ giá tảng đá c̣n lên nên bạn không bán. Lại sau một thời gian, bạn kiếm người đó để bán, nhưng anh ta đă đổi ư, chỉ chịu chi 4 triệu. Bạn thấy tài sản của ḿnh đă mất đi 6 triệu. Nhưng bạn “mất” số tiền này trong tư tưởng của bạn, không ai lấy số tiền đó đưa vào túi họ cả.
Trừ số tiền-thực đă chi ra là một trăm ngàn đồng, tất cả những con số to lớn c̣n lại đều là tiền-ảo. Những con số ảo đó dựa trên ḷng tin của người muốn mua mà ḷng tin vốn là cấu trúc của tư tưởng. Do đó những con số triệu đó chỉ nằm trong đầu óc con người, không phải là tiền-thật có thể sờ được. “Được hay mất” chỉ là suy đoán tâm lư của người sở hữu tảng đá. Tự thân tảng đá không có giá trị, giá trị của nó do người khác quy định. Nếu có một cách hàn lâm, tảng đá không thể tự định nghĩa giá trị của ḿnh, giá trị của nó nằm trong mối quan hệ với bên ngoài mà “quan hệ” ở đây là niềm tin.
Nếu thay tảng đá bằng một mẩu giấy mà ta gọi là “cổ phiếu” th́ sự việc không khác nhau bao nhiêu. Khi ta bỏ ra mười ngàn đồng để mua một cổ phiếu theo mệnh giá ban đầu của nó th́ số tiền-thật đă ra đi là mười ngàn, có người bỏ vào túi họ mười ngàn đồng thật.
http://i365.photobucket.com/albums/oo100/vpbach2768/image001.jpg
(Ảnh minh họa)
Và khi cổ phiếu đó lên đến 40.000 đồng th́ tiền lời 30.000 đồng chỉ là tiền-ảo. Nó chỉ biến thành tiền-thật nếu ta chịu bán lại. Câu chuyện về giá trị của cổ phiếu không hề khác với tảng đá, điều khác biệt duy nhất là ngày nay trên thế giới số tiền người ta “chơi” cổ phiếu, đă lên đến mức độ không c̣n tưởng tượng được nữa.
Ngoài tính chất toàn cầu và quy mô khủng khiếp của nó, giá trị của cổ phiếu vốn đă ảo nay c̣n ảo diệu hơn v́ tất cả đều vận hành trên máy tính. Người sở hữu cổ phiếu hàng ngày nh́n vào máy tính của họ và chắc mẩm tài sản của ḿnh chính là con số ngàn hay triệu đô la hiện ra. Một số lớn trong số họ quên mất tính chất ảo của giá trị cổ phiếu.
Hệ thống này đă xây dựng và vận hành một nền tài chính toàn cầu mà không ít người tưởng là thiên thu bất diệt. Sau khi cuộc đại khủng hoảng xảy ra trong năm 2008, kư giả Eric Carvin có một bài viết thú vị All that money you’ve lost – where did it go(1) (Tiền lỗ của chúng ta đi đâu mất?). Câu trả lời là, tiền đó mất trong đầu chúng ta chứ không đi đâu cả, giống y như chủ nhân tảng đá nói ở trên khi thấy ḿnh “lỗ” 6 triệu đồng.
Nói như vậy không có nghĩa là không có ai tan gia bại sản. Nếu có người bỏ ra 4 triệu đồng để mua tảng đá nọ với mục đích t́m ngọc và sau đó không t́m được ngọc th́ người đó đă mất thực 4 triệu đồng. Tảng đá hay cổ phiếu đại diện cho một thứ tiền-ảo, nó là tiền tiềm năng (potential money).
Dĩ nhiên nếu chủ nhân bán cổ phiếu đi th́ ngay lập tức nó thành tiền-thực. Nhưng có người quên và không biết phân biệt phân biệt tiềm năng và tiền - thực, đó là điều mà Dale Jorgenson, giáo sư kinh tế tại Harvard, gọi là một “big mistake” (một sai lầm to lớn). V́ nếu là tiền-thực trong dạng bạc mặt hay ngân khoản th́ không ai dễ dàng lấy đi của ta. C̣n là tiền-ảo th́ nó tuỳ thuộc niềm tin của người khác và khi niềm tin sụt giảm th́ giá trị cổ phiếu giảm, tài sản của ta bị “bốc hơi”. Theo cách như thế mà trong những tháng qua có hàng ngàn tỉ đô la “biến mất”.
Theo Dale Jorgenson, “niềm tin tập thể” đă từng giữ cho hệ thống tài chính tồn tại nay đă cạn kiệt. Khi đó có một số nhà đầu tư nhanh tay bán cổ phiếu của họ với bất kỳ giá nào để lấy tiền-thật, những kẻ chậm chân đành ôm đống tiền tiềm năng của họ mà một số khá lớn nay chỉ c̣n khoảng 1/3 giá trị.
Đó là cách mà một hệ thống tài chính suy sụp, một điều không có ǵ khó hiểu cả. Câu hỏi thật sự then chốt hơn là, tại sao niềm tin tập thể nói trên lại cạn kiệt th́ khó trả lời hơn và nằm ngoài phạm vi của bài này. Ở đây ta chỉ xác định một điều là, giá trị của cổ phiếu chỉ là tiền tiềm năng, nó dựa trên niềm tin mà niềm tin vốn là cấu trúc của tư tưởng.
Hăy đi xa hơn Eric Carvin, chơi tṛ đùa dai và đi xuống thêm một tầng nữa và tự hỏi, phải chăng tiền giấy, thí dụ một tờ đô la, là tiền-thật? Đối với cổ phiếu có lẽ nó "thật" hơn nhưng tự nó cũng chẳng có giá trị. Tiền giấy vốn được xem là do Trung Quốc phát minh trong đời nhà Tống vào thế kỷ thứ X là một bước tiến vĩ đại trong "niềm tin" của con người. Tất cả mọi người từ nhà vua đến thứ dân đều tin tập thể với nhau rằng tờ giấy bạc này có giá trị như bao nhiêu cân đồng. Cách thề thốt đó được giữ tới bây giờ.
Ngày nay tất cả các nước đều sử dụng tiền giấy. Dù các nhà làm luật phải đề ra nhiều biện pháp để làm "bản vị" cho tiền giấy nhưng cơ sở chủ yếu của tiền giấy cũng vẫn là niềm tin. Do đó nói cho cùng, hệ thống tiền tệ cũng dựa trên niềm tin, một cấu trúc tư tưởng của con người. Giá trị của một thứ tiền giấy nào đó không thể tự ḿnh định nghĩa mà dựa trên mối quan hệ của nó đối với phần c̣n lại của xă hội và thế giới.
Đi cho hết tṛ đùa, bây giờ ta hăy xem giá trị của vàng. Vàng là bản vị của tiền giấy nhưng ta cũng phải thấy vàng không có giá trị tự thân và giá trị của nó là do niềm tin và sự thừa nhận của xă hội loài người. Mọi thứ quư kim, vàng bạc hay kim cương, không thể tự định nghĩa, giá trị của nó nằm trong quan hệ của con người đối với chúng.
Thế là ta lại trở về với một nhận thức rất xa xưa của con người. Đó là không vật ǵ có thể tự định nghĩa ḿnh, nó chỉ được định nghĩa trong mối quan hệ với phần c̣n lại của thế giới. Ư này được diễn tả trong định dạng dường như đùa cợt được đẩy tới mức nghịch lư trong cách nói "trên đầu ngọn cỏ chứa ba ngàn thế giới".
Nếu đó là một quan hệ vật lư, thí dụ sức hút trọng trường, th́ hệ thống được xây dựng là một hệ vật lư, thí dụ hệ mặt trời. Nếu đó là mối quan hệ tâm lư, thí dụ sức hút cổ phiếu hay niềm tin nơi tiền tệ hay vàng bạc th́ hệ thống đó là một hệ tâm lư, thí dụ nền kinh tế tài chính đang vận hành và tác động đến từng người chúng ta. Đó là một hệ thống có nhiều cái ảo nhỏ nằm trong một cái ảo lớn, nhiều cái ảo ngắn nằm trong một cái ảo dài. Thế giới kinh tế tài chính mà ta đang xây dựng nên là một toà nhà kiến trúc mà cột kèo của nó đều làm bằng cấu trúc của niềm tin và tư tưởng.
Tuy nhiên để kết thúc cần xác định một điều quan trọng khi nói đến tâm lư hay niềm tin, bài này không hề nói như Albert Einstein, đại ư là, phá vỡ một định kiến hay niềm tin khó hơn phá vỡ một hạt nhân nguyên tử. Hạt nhân nguyên tử là cơ sở của mọi sự cứng nhắc vật lư và phá vỡ được nó đồng nghĩa với một sự phá hoại khủng khiếp mà người ta gọi là bom nguyên tử.
Phần lớn ḷng tin nơi các định chế tài chính đă bị phá vỡ trong năm 2008 và quả thực cuộc đại khủng hoảng hiện nay là một trái bom nguyên tử. Nhưng trái bom này cũng lại là một trái bom ảo, nó chỉ nổ trong đầu óc con người.
C̣n cái đang hiện có một cách đích thực là tảng đá đang lóng lánh tuyệt đẹp dưới ánh mặt trời th́ hầu như không ai nh́n đến cả.
(1) http: www.newsvine.com/_news/2008/10/11/1986286-all-that-money-youve-lost-where-did-it-go.
Bạn hỏi lư do. Người nọ cho rằng đây là đá quư, đáng giá một triệu đồng. Bạn quyết không bán và đi hỏi một người khác. Người đó thừa nhận tảng đá trị giá một triệu đồng. Bạn quyết không bán và thầm nghĩ ḿnh đang sở hữu một thứ tài sản giá trị một triệu đồng, nghĩ rằng ḿnh có một triệu đồng.
Lại sau một thời gian, có người muốn mua tảng đá với giá 10 triệu đồng, người đó cho là trong đá có ngọc. Bạn thấy tài sản của ḿnh đă thêm 9 triệu đồng. Thực tế là nếu bạn chịu bán, quả thực bạn thu được một số tiền-thực là 10 triệu đồng. Nhưng bạn nghĩ giá tảng đá c̣n lên nên bạn không bán. Lại sau một thời gian, bạn kiếm người đó để bán, nhưng anh ta đă đổi ư, chỉ chịu chi 4 triệu. Bạn thấy tài sản của ḿnh đă mất đi 6 triệu. Nhưng bạn “mất” số tiền này trong tư tưởng của bạn, không ai lấy số tiền đó đưa vào túi họ cả.
Trừ số tiền-thực đă chi ra là một trăm ngàn đồng, tất cả những con số to lớn c̣n lại đều là tiền-ảo. Những con số ảo đó dựa trên ḷng tin của người muốn mua mà ḷng tin vốn là cấu trúc của tư tưởng. Do đó những con số triệu đó chỉ nằm trong đầu óc con người, không phải là tiền-thật có thể sờ được. “Được hay mất” chỉ là suy đoán tâm lư của người sở hữu tảng đá. Tự thân tảng đá không có giá trị, giá trị của nó do người khác quy định. Nếu có một cách hàn lâm, tảng đá không thể tự định nghĩa giá trị của ḿnh, giá trị của nó nằm trong mối quan hệ với bên ngoài mà “quan hệ” ở đây là niềm tin.
Nếu thay tảng đá bằng một mẩu giấy mà ta gọi là “cổ phiếu” th́ sự việc không khác nhau bao nhiêu. Khi ta bỏ ra mười ngàn đồng để mua một cổ phiếu theo mệnh giá ban đầu của nó th́ số tiền-thật đă ra đi là mười ngàn, có người bỏ vào túi họ mười ngàn đồng thật.
http://i365.photobucket.com/albums/oo100/vpbach2768/image001.jpg
(Ảnh minh họa)
Và khi cổ phiếu đó lên đến 40.000 đồng th́ tiền lời 30.000 đồng chỉ là tiền-ảo. Nó chỉ biến thành tiền-thật nếu ta chịu bán lại. Câu chuyện về giá trị của cổ phiếu không hề khác với tảng đá, điều khác biệt duy nhất là ngày nay trên thế giới số tiền người ta “chơi” cổ phiếu, đă lên đến mức độ không c̣n tưởng tượng được nữa.
Ngoài tính chất toàn cầu và quy mô khủng khiếp của nó, giá trị của cổ phiếu vốn đă ảo nay c̣n ảo diệu hơn v́ tất cả đều vận hành trên máy tính. Người sở hữu cổ phiếu hàng ngày nh́n vào máy tính của họ và chắc mẩm tài sản của ḿnh chính là con số ngàn hay triệu đô la hiện ra. Một số lớn trong số họ quên mất tính chất ảo của giá trị cổ phiếu.
Hệ thống này đă xây dựng và vận hành một nền tài chính toàn cầu mà không ít người tưởng là thiên thu bất diệt. Sau khi cuộc đại khủng hoảng xảy ra trong năm 2008, kư giả Eric Carvin có một bài viết thú vị All that money you’ve lost – where did it go(1) (Tiền lỗ của chúng ta đi đâu mất?). Câu trả lời là, tiền đó mất trong đầu chúng ta chứ không đi đâu cả, giống y như chủ nhân tảng đá nói ở trên khi thấy ḿnh “lỗ” 6 triệu đồng.
Nói như vậy không có nghĩa là không có ai tan gia bại sản. Nếu có người bỏ ra 4 triệu đồng để mua tảng đá nọ với mục đích t́m ngọc và sau đó không t́m được ngọc th́ người đó đă mất thực 4 triệu đồng. Tảng đá hay cổ phiếu đại diện cho một thứ tiền-ảo, nó là tiền tiềm năng (potential money).
Dĩ nhiên nếu chủ nhân bán cổ phiếu đi th́ ngay lập tức nó thành tiền-thực. Nhưng có người quên và không biết phân biệt phân biệt tiềm năng và tiền - thực, đó là điều mà Dale Jorgenson, giáo sư kinh tế tại Harvard, gọi là một “big mistake” (một sai lầm to lớn). V́ nếu là tiền-thực trong dạng bạc mặt hay ngân khoản th́ không ai dễ dàng lấy đi của ta. C̣n là tiền-ảo th́ nó tuỳ thuộc niềm tin của người khác và khi niềm tin sụt giảm th́ giá trị cổ phiếu giảm, tài sản của ta bị “bốc hơi”. Theo cách như thế mà trong những tháng qua có hàng ngàn tỉ đô la “biến mất”.
Theo Dale Jorgenson, “niềm tin tập thể” đă từng giữ cho hệ thống tài chính tồn tại nay đă cạn kiệt. Khi đó có một số nhà đầu tư nhanh tay bán cổ phiếu của họ với bất kỳ giá nào để lấy tiền-thật, những kẻ chậm chân đành ôm đống tiền tiềm năng của họ mà một số khá lớn nay chỉ c̣n khoảng 1/3 giá trị.
Đó là cách mà một hệ thống tài chính suy sụp, một điều không có ǵ khó hiểu cả. Câu hỏi thật sự then chốt hơn là, tại sao niềm tin tập thể nói trên lại cạn kiệt th́ khó trả lời hơn và nằm ngoài phạm vi của bài này. Ở đây ta chỉ xác định một điều là, giá trị của cổ phiếu chỉ là tiền tiềm năng, nó dựa trên niềm tin mà niềm tin vốn là cấu trúc của tư tưởng.
Hăy đi xa hơn Eric Carvin, chơi tṛ đùa dai và đi xuống thêm một tầng nữa và tự hỏi, phải chăng tiền giấy, thí dụ một tờ đô la, là tiền-thật? Đối với cổ phiếu có lẽ nó "thật" hơn nhưng tự nó cũng chẳng có giá trị. Tiền giấy vốn được xem là do Trung Quốc phát minh trong đời nhà Tống vào thế kỷ thứ X là một bước tiến vĩ đại trong "niềm tin" của con người. Tất cả mọi người từ nhà vua đến thứ dân đều tin tập thể với nhau rằng tờ giấy bạc này có giá trị như bao nhiêu cân đồng. Cách thề thốt đó được giữ tới bây giờ.
Ngày nay tất cả các nước đều sử dụng tiền giấy. Dù các nhà làm luật phải đề ra nhiều biện pháp để làm "bản vị" cho tiền giấy nhưng cơ sở chủ yếu của tiền giấy cũng vẫn là niềm tin. Do đó nói cho cùng, hệ thống tiền tệ cũng dựa trên niềm tin, một cấu trúc tư tưởng của con người. Giá trị của một thứ tiền giấy nào đó không thể tự ḿnh định nghĩa mà dựa trên mối quan hệ của nó đối với phần c̣n lại của xă hội và thế giới.
Đi cho hết tṛ đùa, bây giờ ta hăy xem giá trị của vàng. Vàng là bản vị của tiền giấy nhưng ta cũng phải thấy vàng không có giá trị tự thân và giá trị của nó là do niềm tin và sự thừa nhận của xă hội loài người. Mọi thứ quư kim, vàng bạc hay kim cương, không thể tự định nghĩa, giá trị của nó nằm trong quan hệ của con người đối với chúng.
Thế là ta lại trở về với một nhận thức rất xa xưa của con người. Đó là không vật ǵ có thể tự định nghĩa ḿnh, nó chỉ được định nghĩa trong mối quan hệ với phần c̣n lại của thế giới. Ư này được diễn tả trong định dạng dường như đùa cợt được đẩy tới mức nghịch lư trong cách nói "trên đầu ngọn cỏ chứa ba ngàn thế giới".
Nếu đó là một quan hệ vật lư, thí dụ sức hút trọng trường, th́ hệ thống được xây dựng là một hệ vật lư, thí dụ hệ mặt trời. Nếu đó là mối quan hệ tâm lư, thí dụ sức hút cổ phiếu hay niềm tin nơi tiền tệ hay vàng bạc th́ hệ thống đó là một hệ tâm lư, thí dụ nền kinh tế tài chính đang vận hành và tác động đến từng người chúng ta. Đó là một hệ thống có nhiều cái ảo nhỏ nằm trong một cái ảo lớn, nhiều cái ảo ngắn nằm trong một cái ảo dài. Thế giới kinh tế tài chính mà ta đang xây dựng nên là một toà nhà kiến trúc mà cột kèo của nó đều làm bằng cấu trúc của niềm tin và tư tưởng.
Tuy nhiên để kết thúc cần xác định một điều quan trọng khi nói đến tâm lư hay niềm tin, bài này không hề nói như Albert Einstein, đại ư là, phá vỡ một định kiến hay niềm tin khó hơn phá vỡ một hạt nhân nguyên tử. Hạt nhân nguyên tử là cơ sở của mọi sự cứng nhắc vật lư và phá vỡ được nó đồng nghĩa với một sự phá hoại khủng khiếp mà người ta gọi là bom nguyên tử.
Phần lớn ḷng tin nơi các định chế tài chính đă bị phá vỡ trong năm 2008 và quả thực cuộc đại khủng hoảng hiện nay là một trái bom nguyên tử. Nhưng trái bom này cũng lại là một trái bom ảo, nó chỉ nổ trong đầu óc con người.
C̣n cái đang hiện có một cách đích thực là tảng đá đang lóng lánh tuyệt đẹp dưới ánh mặt trời th́ hầu như không ai nh́n đến cả.
(1) http: www.newsvine.com/_news/2008/10/11/1986286-all-that-money-youve-lost-where-did-it-go.